Blogger Widgets

Παρασκευή, 30 Σεπτεμβρίου 2016

Εισαγωγή στα ρητορικά κείμενα : Η ρητορική στην αρχαία Ελλάδα

ο λόφος της Πνύκας, βήμα του ρήτορα


Α. Η φυσική ρητορεία

φυσική ευγλωττία διαθέτουν
o   ομηρικοί αγορητές : «μύθων τε ητήρ ργων τε πρηκτήρ», Νέστωρ
o   ποιητές : Σόλων, Πίνδαρος
o   αγορητές στην Ιστορία του Ηροδότου
στην Αθήνα
o   δημοκρατία, «ισηγορία» : δυνατότητα αξιοποίησης του φυσικού ταλάντου
o   σπουδαίοι ρήτορες : Θεμιστοκλής, Περικλής

Β. Η γέννηση της συστηματικής ρητορείας

o   συστηματική ρητορεία : γνώση των κανόνων και άσκηση
o   Σικελία, μετά το 466 : επικράτηση δημοκρατικών καθεστώτων
o   δημιουργοί και δάσκαλοι της ρητορικής : Κόραξ και Τεισίας (διαίρεση του ρητορικού λόγου σε μέρη, χρήση πιθανών λογικών επιχειρημάτων)

Γ΄. Ρητορεία και σοφιστική

o   ευνοϊκές συνθήκες (συνελεύσεις, δικαστήρια) της δημοκρατικής Αθήνας  για τους σοφιστές (Πρωταγόρας, Πρόδικος)
o   Γοργίας ο Λεοντίνος
-          πολιτική και επιδεικτική ρητορεία
-          σημασία της συγκυρίας («καιρός»)
-          «γοργίεια» σχήματα (πάρισα, ομοιοτέλευτα, παρηχήσεις, αντιθέσεις κ.λπ.) με σκοπό τον εντυπωσιασμό
o   αποδοκιμασία της ρητορικής από τον Πλάτωνα
-          άρνηση αντικειμενικής γνώσης, αλήθειας και ηθικής - Γοργίας
-          «δισσο λόγοι» - Πρωταγόρας
-          η ρητορική ως «πειθος δημιουργός» εκθέτει τα«εκότα»
-          συμπέρασμα : χρήση της ρητορικής για στρεψοδικία και δημαγωγία
-          Πλάτων : η ρητορική όργανο απάτης, δεν αποτελεί επιστήμη
o   Ισοκράτης
-          επικριτής των τεχνασμάτων των επαγγελματιών της ρητορικής
-          παιδευτική αξία της ρητορικής : γενική πνευματική καλλιέργεια, μέσο αγωγής με πρακτικούς πολιτικούς στόχους («φιλοσοφία»)

Ε΄. Τα είδη του αττικού ρητορικού λόγου

o   συμβουλευτικοί λόγοι
-          εκφώνηση στις συνελεύσεις του λαού
-          παροχή συμβουλών για το μέλλον (προτροπή, αποτροπή)
-          Εκκλησία του Δήμου : αποφάσεις για κήρυξη πολέμου, υπογραφή ειρήνης, σύναψη και διάλυση συμμαχίας, ψήφιση νόμων, δημόσια οικονομικά
-          δικαίωμα Αθηναίου πολίτη
-          τόπος συνεδρίασης : Πνύκα, Αγορά, Θέατρο Διονύσου
-          λήψη απόφασης με χειροτονία
o   δικανικοί λόγοι
-          εκφώνηση στα δικαστήρια : κατηγορίες ή απολογίες
-          Δικαστήρια : Άρειος Πάγος, Βουλή / Εκκλησία του Δήμου, Ηλιαία
-          Ηλιαία : δικαστήριο κληρωτών ενόρκων (Αθηναίοι πολίτες άνω των 30 ετών δίχως εκκρεμείς κατηγορίες εναντίον τους, ημερήσια αποζημίωση, αγόρευση με κλεψύδρα, μυστική ψηφοφορία)
-          λογογράφοι : έμπειροι δικανικοί ρήτορες έγραφαν δικανικούς λόγους επί πληρωμή - Λυσίας
o   επιδεικτικοί λόγοι
-          εκφώνηση σε γιορτές και συγκεντρώσεις
-          εγκώμια ή επικρίσεις πράξεων και προσώπων
-          Ισοκράτης

Στ΄. Τα μέρη του ρητορικού λόγου

o   Προοίμιον
-          ενημέρωση για το θέμα
-          εξασφάλιση εύνοιας και προσοχής
-          συνήθως έπεται η πρόθεσις, σύντομη έκθεση του θέματος
o   Διήγησις
-          έκθεση γεγονότων με σαφήνεια και πειστικότητα
-          τονισμός ευνοϊκών στοιχείων και μείωση ασύμφορων, αναφορά ασήμαντων στοιχείων που συμφέρουν
-          δεν υπάρχει πάντα
o   Πίστις
-          άτεχνες αποδείξεις :  αντικειμενικά πειστήρια (νόμοι, μαρτυρικές καταθέσεις, όρκοι και έγγραφα όπως συμβόλαια, διαθήκες κ.λπ.)
-          έντεχνες αποδείξεις (επινόηση του ρήτορα)
α) ενθυμήματα : βραχυλογικοί συλλογισμοί που οδηγούν σε συμπεράσματα (αν είναι ακριβή τα δεδομένα, είναι ακριβή και τα συμπεράσματα), στηρίζονται σε «κοινούς τόπους»
 β) παραδείγματα ιστορικά ή πλαστά (αποτελούν ενδείξεις κι όχι αποδείξεις)
γ) γνώμες, αποφθέγματα γενικού χαρακτήρα
δ) ήθη – ηθοποιία (ρήτορα, αντιπάλου, ακροατή) : προσπάθεια του ρήτορα να παρουσιαστεί ως έντιμος, να μειώσει ηθικά τον αντίπαλο και να προσεταιρισθεί τους ακροατές
ε) πάθη – παθοποιία : προσπάθεια διέγερσης συναισθημάτων των ακροατών
o   Επίλογος
-          ανάμνηση : ανακεφαλαίωση
-          παθοποιία (προτροπή ή αποτροπή)


αγάπη...


"Ο στόχος δεν είναι να αναζητήσεις την αγάπη,
αλλά απλώς να βρεις όλα τα εμπόδια
που έχεις χτίσει μέσα σου εναντίον της."

Τζαλαλαντίν Ρουμί, Πέρσης ποιητής

Τετάρτη, 28 Σεπτεμβρίου 2016

Γιάννης Σκαρίμπας


γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1893

Το 1977 έγραψε το παρακάτω βιογραφικό σημείωμα:

Γεννήθηκα το 1893 στο χωριό Αγια-Θυμιά της Παρνασσίδος – πρώην Δήμου Μυωνίας. Το δημοτικό μου σκολειό το πέρασα στην Ιτέα των Σαλώνων. Το Σχολαρχείο στο Αίγιο και το Γυμνάσιο στην Πάτρα. Εδώ (στη Χαλκίδα) ελθόντας για στρατιώτης (κληρωτός) το 1914 παντρεύτηκα (... εξ’ έρωτος). Έκτοτε, σχεδόν δεν ‘‘το κούνησα’’ από την πόλη ετούτη = τη Χαλκίδα. Έκανα οικογένεια (παιδιά, νύφες κι εγγόνια) και μνέσκω ακόμα, γράφοντας Λογοτεχνία και Ιστορία. Αλλά και Ποίηση και Θέατρο.

Τώρα υπέρ τα 84 μου χρόνια γεγονώς, εφησυχάζω (σχεδόν μόνος) στο σπιτάκι μου, ζων ‘‘αεί -μη- διδασκόμενος’’, εν αναμονή του ‘‘εσχάτου-μου-μαθήματος’’, ευχαριστώντας εκείνο που ονομάζουμε Θεό, ‘‘για τα βουνά και για τα δάση που είδα...’’ (του Ζαχ. Παπαντωνίου). Και για το ακριβές των παραπάνω αυτών μου ασημάντων, υπογράφομαι,

ο ταπεινότατος




Ο γλάρος

 Ώρα καλή στου απείρου την καρδία
γλάρε µου βραδινέ πού Φεύγεις πλοίο,
µετά από σένα η νύχτα, η σιγαλιά,
η κάμαρά µου, ένα Φωσάκι, ένα βιβλίο.

Πηγαίνεις σύ… Εγώ έκπεσµένο αλαργινό
αδέλφι σου νοσταλγικό εδώ μένω
ένα βιβλίο, Ένα φωσάκι και πονώ
µια καµαρούλα αδέλφι µου υψωμένο.

Κι όλο πετάς. Ώρα καλή κι έχω δουλειά
στο χώμα δώ πού βρέθηκαν οι καημοί µου,
άσπρα να κάμω τα χρυσά µου τα µαλλιά
κι ύστερα να λυγίσω το κορμί µου.

Κι από άκοντα (µην απορείς και µη ρωτάς)
σιγανά φύγω έχω δουλειά γλάρε µου πλοίο
ένα βραδάκι που λευκός συ θα πετάς
σαν να ‘σαι το ανοιγμένο µου βιβλίο…



παρόν...


"Τα πεθαμένα χθες και τα αγέννητα αύριο,
γιατί να αγωνιούμε γι’ αυτά, όταν το σήμερα είναι γλυκό".

Ομάρ Καγιάμ, 1048-1131, Πέρσης ποιητής

Κυριακή, 25 Σεπτεμβρίου 2016

Εικονομαχία

Εικονομάχοι καλύπτουν την εικόνα του Χριστού με ασβέστη. 
Ψαλτήρι Χλουντόφ (περί το 830). Μόσχα, Ιστορικό Μουσείο


α. Συνθήκες εκδήλωσης της Εικονομαχίας

o   πρωτεργάτες οι Ίσαυροι Λέων ο Γ’ και Κωνσταντίνος ο Ε’
o   αίτια
ανεικονικές αντιλήψεις των κατοίκων των ανατολικών επαρχιών
υπερβολές στη λατρεία
o   η λήψη μέτρων επιβεβλημένη από τα προβλήματα του Βυζαντίου (επιθέσεις Αράβων, οι Σλάβοι κατέκλυσαν τη Βαλκανική μετά από επιθέσεις των Βουλγάρων)
o   απόλυτη εξάρτηση από τους θεματικούς στρατούς (ανεικονικές αντιλήψεις)

β. Έναρξη της Εικονομαχίας

o   αφορμή η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης (θεϊκή οργή)
o   726, επίθεση Λέοντα Γ’ κατά των εικόνων
o   απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη
o   αντίδραση κατά της εικονομαχίας στο θέμα της Ελλάδας, ήττα του θεματικού στόλου
o   730, εικονομαχικό διάταγμα : διώξεις, καταστροφή εικόνων, βασανιστήρια, εξορίες, δήμευση περιουσιών
o   αντίδραση της Ρώμης, στροφή στους Φράγκους

γ. Κορύφωση Εικονομαχίας

o   κορύφωση επί Κωνσταντίνου του Ε΄
o   εκστρατεία κατά των μοναστηριών
o   Σύνοδος Ιέρειας 754, καταδίκη των εικόνων
o   787, Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος, καταδίκη της Εικονομαχίας

δ. Αναζωπύρωση της Εικονομαχίας

o   Λέων Ε’, Θεόφιλος
o   Σύνοδος 843, αποκατάσταση των εικόνων

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας ως θέμα της λαϊκής βυζαντινής εικονογραφίας

δικτυογραφία

Σάββατο, 24 Σεπτεμβρίου 2016

"του γιοφυριού της Άρτας", λογοτεχνία γ' γυμνασίου

υλικό και παρουσιάσεις από την ημερίδα για τους σχολικούς συμβούλους φιλολόγων (ΙΕΠ)

Πέμπτη, 22 Σεπτεμβρίου 2016

Διδώ Σωτηρίου, Οι νεκροί περιμένουν


Οι πρώτες μέρες μας στη Σμύρνη είχαν κέφι και συγκινήσεις. Γυρίζαμε εδώ κι εκεί σαν περιηγητές και γεμίζαμε τα μάτια και την ψυχή μας νέα θεάματα, και νέες εντυπώσεις, με την άπληστη διάθεση που έχει κανείς για το καινούργιο, το φευγαλέο και το προσωρινό. Η μεγάλη πολιτεία με τα άγνωστα σπίτια, τον άγνωστο κόσμο, την άγνωστη ρυμοτομία, τις άγνωστες εκπλήξεις, μας κρατούσε σε συνεχή έξαψη. Στο Αϊντίνι ήξερες τον καθένα με το όνομά του και τα προβλήματά του. Ήξερες πού πηγαίνει, όταν βγαίνει την τάδε ώρα, τί λέει όταν συναντιέται μ’ έναν άλλον, πού και πώς διασκεδάζει, γιατί τρέχει και ιδρωκοπάει, γιατί παντρεύεται και από τί πεθαίνει.
Εδώ, το καινούργιο βιβλίο με τις ζωηρές εικόνες δεν τελείωνε εύκολα και τα ερωτηματικά ήταν πολλά κι οι γρίφοι σου ζητούσανε μια κάποια λύση, έστω και φανταστική. Δε μας ξέρανε εδώ οι πολλοί άνθρωποι και δεν τους ξέραμε ούτε εμείς, κι έτσι νιώθαμε τόση ελευθερία. Το Και, το Παραλλέλι, η Μπελλαβίστα, οι Βερχανέδες, οι Μεγάλες Ταβέρνες, το Μπουλβάρ – Αλιότι, ο Κουλές, τα Τράσα, η Άγια-Φωτεινή, η Άγια Κατερίνα, τα βαποράκια του Κορδελιού, το τραμ της προκυμαίας που τόσερναν άλογα, τα κατάμεστα με εύθυμο κόσμο κέντρα, οι πουλητάδες των γιασεμιών, τα μονά-ζυγά φιστίκια, τα «Πολιτάκια» με τα σαντούρια, οι πεταχτές γυναίκες, όλα, έμοιαζαν σαν εύθυμες, χτυπητές κορδέλες, που έπλεκαν ένα χαρωπό γαϊτανάκι. Και μέσα σ’ αυτά η μητέρα να μπαινοβγαίνει μαζί μας στα καταστήματα και ν’ αγοράζει τη χαρά του περιττού μέσα σε μεγάλα και μικρά πακέτα.
Κάθε μεσημέρι μας περίμενε ο πατέρας στο «Καφέ ντε Παρί» κι όλο και φτάναμε καθυστερημένες, φορτωμένες σαν Αη-Βασίληδες.
—Σα λίγα ψωνίσατε, βρε παιδιά, μας έλεγε ειρωνικά. Δεν είχαν άλλα τα μαγαζιά;
Τότε η μαμά περνούσε χαδιάρικα το μπράτσο της στο δικό του και του μετάδινε ευθύς το κέφι και τις εντυπώσεις της.
—Τι να σου πω, Βασιλάκη. Δεν τη χορταίνω τη Σμύρνη! Τη βρίσκω ολοένα πιο νέα και πιο ελκυστική.
—Κι όμως —απαντούσε ο πατέρας— πέρασαν οι άνθρωποι εδώ πείνα στον αποκλεισμό, που εμείς, εκεί κάτω, ούτε στον ύπνο μας δεν την είδαμε.
—Ωστόσο να, που δεν τους άφησε ίχνη. Όπως στα παιδιά μας, που πριν στεγνώσουν τα δάκρυά τους, ξεσπάει το γέλιο τους. Εγώ, αν ήθελα να την περιγράψω, θα την έλεγα πολιτεία του παιχνιδιού και της χαράς, ανάλαφρη και χαδιάρα σαν τις γυναίκες της. Μια ζεστή αγκαλιά ανοιχτή, που σε σφίγγει λιγωτικά.
Ο πατέρας χαμογελούσε ευχαριστημένος, δεν έπαυε όμως και να πειράζει τη μητέρα.
—Κρύψε τις εντυπώσεις σου, για τους φιλολογούντες νεαρούς των «ζουρ-φιξ*» σου…

*προκαθορισμένη ημέρα δεξιώσεων ή συναντήσεων



Τρίτη, 20 Σεπτεμβρίου 2016

θάρρος...


"Είκοσι χρόνια από τώρα θα είσαι πιο απογοητευμένος 
για τα πράγματα που δεν έκανες 
παρά για τα πράγματα που έκανες. 
Γι’ αυτό, λύσε τους κάβους. 
Σαλπάρισε μακριά από το σίγουρο λιμάνι. 
Εξερεύνησε, ονειρέψου, ανακάλυψε".

Mark Twain, 1835-1910, Αμερικανός συγγραφέας